Akülerin üzerinde veya teknik dökümanlarında görülen 10HR, 20HR gibi ifadeler, akünün kapasitesinin kaç saatlik deşarj testiyle ölçüldüğünü gösterir. Buradaki “HR”, İngilizce Hour Rate, yani “saatlik deşarj oranı” anlamına gelir.
Örneğin üzerinde 100 Ah (10HR) yazan bir akü, 100 ah kapasitesini 10 amper bir yük ile 10 saat boyunca çalıştığında vermiştir testte. Yani burada üretici diyor ki ben 100 ah değerini bu şekilde gördüm sen bundan daha yüksek güç çektiğinde bu 100 ah değerini alamazsın 100 ah kapasiteyi ben bu koşulda garanti ediyorum. İşin doğrusu testte kullanılan akü sıfırdır bizim elimizdeki ise en az 2 ay gemide, bir o kadar da gümrükte, rafta vs geçirmiştir. Bize gelene kadar geçen 4 ayda eğer düzenli aralıklarla şarj edilmediyse ki çok zor (gemide gümrükte bu içlemler olmaz) sülfatlanma sebebiyle çok fazla kapasite kaybına uğrar. Yani 10hr kuralına uysanız da pratikte bu değerleri hiçbir zaman göremeyebilirsiniz. Ayrıca jel aküleri sonuna kadar kumlanmak da onlara ciddi ve kalıcı hasar verir. plakalarına zarar verir, sülfatlaşmaya (buradan daha detaylı okuyabilirsiniz) yol açar ve aküyü çok kısa sürede kullanılmaz hale getirebilir. Genelde yarısına kadar kullanmanız tavsiye edilir.
Hour Rate Neden Önemlidir?
Özellikle jel, AGM ve sulu kurşun-asit akülerde çekilen akım yükseldikçe kullanılabilir kapasite azalabilir. Bu nedenle aynı akü:
20 saatlik yavaş deşarjda daha yüksek,
10 saatlik hızlı deşarjda ise daha düşük kapasite verebilir.
Bu yüzden iki aküyü karşılaştırırken yalnızca Ah değerine değil, kapasitenin hangi HR değerinde ölçüldüğüne de bakılmalıdır.
10HR, Akünün 10 Saat Çalışacağı Anlamına mı Gelir?
Hayır. Çalışma süresi; bağlı cihazın çektiği akıma, sıcaklığa, akünün yaşına, kablo kayıplarına ve kesme voltajına göre değişir. Basit bir tahmin için şu formül kullanılabilir:
Tahmini çalışma süresi = Akü kapasitesi (Ah) ÷ Çekilen akım (A)
Ancak özellikle yüksek akım kullanılan sistemlerde gerçek süre bu hesaptan daha kısa olabilir.
LiFePO4 Akülerde Durum Nasıl?
LiFePO4 aküler, kurşun-asit akülere göre yüksek akım altında kapasitelerini daha iyi korur. Bu ürünlerde kapasite çoğunlukla C-rate değeriyle belirtilir. Mantık benzerdir, Lifepo4 ise kapasitesini tam olarak 1C deşarjda verdiğini belirtir genelde. Testlerin 1c ile yapıştığı yazar genelde fabrika test datasheetlerinde. Eğer jel gibi Hr kullansaydık üstüne 1 Hr yazmamız gerekirdi. 3c deşarjda da kapasitesinin %95 üstünü verebilir silindirik olan versiyonları. Bu durumda 0.33hr yazmamız gerekirdi ki neredeyse 100 amper bir lifepo4 batarya 100 ah bir jel aküden 30 kat fazla güç çekerek daha fazla kapasite verebiliyor. Şu şekilde de örneklendirebiliriz eğer 30 ah bir güç çekecekseniz ki bu 12 volt bir inverter kullandığınızı düşünürsek 400 watt civarı bir yük demektir, 12 ah neredeyse cebe sığabilir bir lifepo4 batarya ile ile çalıştırılabilirken aynı cihazı 10hr bir jel ile çalıştırmak için 300 amper bir akü ihtiyacınız var demektir ve bu kalitesine göre 80-100 kg arası oldukça ağır bir akü yüküne eşittir. Tabi 30 ah yük 100 jel aküden de çekilebilir ama kapasite düşümü, çok hızlı yaşlanma ömrünü tüketme gibi sorunlara sebep olur. Buna rağmen 100 ah akü bile 30 kilo civarı bir ağır yük demektir aynı gücü rahatlıkla verebilen lifepo4 1 kilo civarıyken. 20 hr olan için bu durum 2 kat meşakkatli. Yanlış anlaşılmasın buradaki kapasite değil güvenli sınırlarda verebildiği güç kıyasıdır. Kapasite hususu ayrı bir blogumuzun konusu